» » नेपालमा कोदो


पृष्ठभूमि
अल्प प्रयोगमा आएको कोदो बालीलाई पूर्ण रुपमा उपयोगी बनाउन सकेनौ ।
 अहिलेसम्म सुअन्न भनेर कहलिएका खाद्यन्न भन्दा अब्बल गुण कोदोमा रहेको छ । यसमा पाईने पौष्टिक पदार्थ, आईरन, औषधीय गुणहरु आदिको गहिरो अध्ययन गर्दै प्रचार र प्रबद्र्धन आवश्यक छ ।

 सिंचाई र उर्वरताको कमी भएको स्थानमा समेत खेती हुने साथै यसको जैविक विविधताका दृष्टिले महत्व रहेकाले कोदोलाई राष्ट्रिय महत्वको बालीको रुपमा स्थापित गराउन महासंघले कोदो बहश श्रृखलाको शुरुवात गरेको हो ।

परिचय ः 

कोदो, नेपालको धान, मकै, र गहुँपछिको चौथो महत्वपूर्ण खाद्यन्न बाली हो । यसलाई पहाडी भेगमा मकै पछाडीको दोश्रो बालीको रुपमा लिईन्छ । यो विपन्न परिवारको खानाको मुख्य श्रोत हो । 

यो सिंचाई नहुने, रुखो, पाखो जग्गामा, आकाशे पानीको भरमा, रसायनिक मलको प्रयोग विना खेती हुन्छ । यो नेपालमा ३०० मिटरदेखि उच्च पहाडको ३००० मिटरसम्म मकैहुने जग्गामा हुन्छ । खास गरि मनाÃ र मुस्ताÃ बाहेकका सबै मध्य र उच्च पहाडी भेगका सबै जिल्लामा यसको खेती गरिन्छ ।

 स्थानीय श्रोत र साधनबाट पनि उत्पादन गर्न सकिने यो बाली राष्ट्रिय उत्पादनको हिसावले ५ प्रतिशत मात्र रहेको छ ।

कोदो र पौष्टिकता ः 

कोदो पोष्टिकताको हिसाबले विश्वको महत्वपूर्ण बाली हो । यो थोरै खाएर पनि पेट भरिने र धेरै पोषण प्राप्त गर्न सकिने हुन्छ । यसमा असाध्यै धेरै पौष्टिक तत्व रहेको हुन्छ । रेसा र शरिरलाई चाहिने लवन, अमिनोएसिड लगायतका खाद्य पदार्थ पाईने हुनाले  मधुमेह, एनिमिया, हड्डि बलियो बनाउने, मुटु तथा रगतको मात्रा बढाउनलाई औषधीय बस्तुको रुपमा प्रयोग भएको पाईन्छ । 

चाडो याममा कोदो खानाले चिसोबाट बचाउन र सर्दि हटाउन यो उपयोगी हुन्छ । कोदोलाई हिमालयन सुपर फुड (हिमालयन सर्बेाउत्तम खाना)को रुपमा चिनिन्छ । पशु बस्तुको लागि समेत यो महत्वपूर्ण आहार हो ।

कोदो र खाद्य परिकार ः

कोदोको उपयोग खाद्यन्नको साथै मदिराको उत्पादनमा बढि प्रयोग भएको पाईन्छ । सुप, रोटि, पाउरोटि, केक, रागी, पुवा, डिँडो लगाएतका परिकारको रुपमा यसलाई उपयोगमा ल्याईन्छ ।

विस्तार र ब्यवसायिकरणमा समस्या ः 

कोदो बालीको लागि उत्पादनको बाताबरण श्रृजनाको लागि सरोकारवालाको प्राथमिकतामा परेन । हाम्रो संस्कृति र संस्कारले ”क“ु अन्नको रुपमा परिचित गरायो । सामाजिक संस्कारबाट पनि पछाडी पारियो ।  अध्ययन अनुशन्धान र प्रविधि विस्तार भएन । कृषक स्तरमा यस बाली प्रवद्र्धनको लागि उन्नत प्रविधिको पहुँच भएन । उचित मुल्य र सहज बजारीकरणको कठिनाई रह्यो । 

कोदो उत्पादनको लागि सरकारको सम्बन्धित तह र निकायबाट निर्देशित उत्पादनको संस्थागत ब्यवस्था हुन सकेन । भाते बजार बढ्दै गयो । कोदो उत्पादनमा ब्यवसायिकता र किसानलाई आकर्षण गर्नको लागि आवश्यक ठानीएन । कोदो खेतीले गर्ने वातावरण सन्तुलनको महत्व उजागर गरिएन । सिमावर्ती क्षेत्रमा हुने सस्तो र कम गुणस्तरको उत्पादन  र आयातले आन्तरिक उत्पादन विस्थापन गरायो । 

फलस्वरुप गत वर्ष ७ करोड १५ लाख २७ हजार रुपैँया बराबरको कोदो आयात भएको पाईन्छ भने आ.व. २०७५÷७६ मा ८ करोड तीन लाख रुपैया बराबरको कोदो आयात भएको सरकारी तथ्यांक छ । पाखो खोस्रेर दाना फाल्दा पनि उम्रेर फल्ने कोदो, कराडौंको आयात हुनु कृषि प्रधान देश नेपालको लागि लज्जास्पद कुरा हो ।

ब्यवसायिकरण सम्भावना ः भाते संस्कृतिलाई न्यूनिकरण गरी खाद्य विविधता र पोषण सुरक्षामा नयाँ आयाम शुरुवात गर्न सकिन्छ । पौष्टिकता र औषधीयपन तथा मानव  स्वास्थमा पुर्याउने टेवाबारे ज्ञानको प्रसार गरि यसको प्रवद्र्धन गराउन सकिन्छ । 

शिशु खाद्य, बृद्ध खाद्य, तथा विभिन्न परिकारको रुपमा विस्तार गर्न सकिन्छ । अनुशन्धानबाट उन्नत प्रविधिको विकास गरि उत्पादन गराउन सकिन्छ । सम्मानित बालीको रुपमा विकास गरी यसको महत्वलाई बृद्धि गर्न सकिन्छ । राष्ट्रिय नीतिमा सम्बोधन गराई कोदोलाई मदिरा उद्योगको आधारको रुपमा विकास गर्न सकिन्छ । राष्ट्रिय कानुनमा नै सुधार गरी नेपाली ब्राण्डेड कोदोको मदिरा उत्पादन र विदेश निकासी गर्न सकिन्छ । जलवायु परिवर्तनको न्यून प्रभाव पर्ने भएकाले दिर्घकालीन कृषि बालीको रुपमा विकास गर्न सकिन्छ । 

About ESAHARATIMES

«
Next
Newer Post
»
Previous
Older Post

No comments:

Leave a Reply

प्रकाशकः लाली यादव
सम्पादकः सुनैनाकुमारी यादव
कार्यालयः कोटेश्वर–३२, काठमाडौ
सम्पर्कः ९८४१४५८८०३
इमेलः saharatimes.com.np@gmail.com
प्यान नम्बर ६०९५०२३०५
..